Klimaat en hybride dreigingen: waarom de weerbaarheid van waterschappen onder druk staat

De Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) bevestigt dat de kans op een krachtige El Niño richting eind 2026 is opgelopen tot circa 90%. Dit klimaatsignaal wordt wereldwijd geassocieerd met een verhoogd risico op extreme weersomstandigheden, waaronder zware neerslag, stormen en overstromingen. Hoewel de directe impact van El Niño op Nederland beperkt en indirect is, versterkt dit fenomeen wel een bredere trend: het weer wordt grilliger en extremer. Voor een land als Nederland, waar waterveiligheid direct samenhangt met nationale veiligheid, is dat geen abstract risico, maar een structurele opgave.

Klimaatverandering als structurele druk op waterinfrastructuur

Nederland heeft een fijnmazig en hoogwaardig systeem van dijken, sluizen en gemalen. Tegelijkertijd neemt de belasting op dit systeem toe. Klimaatverandering leidt aantoonbaar tot frequenter voorkomende extremen zoals hevige neerslag, droogte en piekbelasting van watersystemen. Deze ontwikkeling stelt niet alleen hogere eisen aan capaciteit en onderhoud, maar ook aan de betrouwbaarheid van de onderliggende infrastructuur en besturingssystemen.

Stapeling van dreigingen: van klimaat naar hybride risico’s

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) wijst in het Dreigingslandschap Vitale Infrastructuur op een belangrijke ontwikkeling: vitale sectoren krijgen steeds vaker te maken met een stapeling van dreigingen. Daarbij gaat het om een combinatie van:


Deze combinatie vergroot de kans op verstoringen én op keteneffecten tussen vitale processen.
Voor de watersector betekent dit dat traditionele risico’s (hoogwater, falende infrastructuur) steeds vaker samenkomen met digitale en geopolitieke dreigingen.

Kwetsbaarheid van waterwerken in een gedigitaliseerde omgeving

Waterschappen beheren een groot aantal kritische objecten, waaronder gemalen, sluizen en waterkeringen. Deze installaties zijn essentieel voor het functioneren van het Nederlandse watersysteem en zijn in toenemende mate digitaal aangestuurd.
Juist deze digitalisering brengt nieuwe kwetsbaarheden met zich mee. Experts signaleren dat de digitale besturingssystemen van waterwerken in sommige gevallen nog onvoldoende zijn beschermd tegen cyberaanvallen, terwijl de sector tegelijkertijd wordt gezien als een potentieel doelwit.
Daarnaast vergroten factoren zoals verouderde infrastructuur, complexe leveranciersketens en afhankelijkheid van externe systemen het aanvalsoppervlak. Hierdoor ontstaat een situatie waarin fysieke en digitale beveiliging niet langer los van elkaar kunnen worden gezien.

Waarom juist tijdens extreme omstandigheden de risico’s toenemen

Extreme weersomstandigheden zorgen niet alleen voor fysieke druk op het watersysteem, maar ook voor verhoogde kwetsbaarheid in de operatie:


In dergelijke omstandigheden kan een verstoring – fysiek of digitaal – een aanzienlijk grotere impact hebben dan onder normale omstandigheden.
Dit maakt duidelijk dat weerbaarheid niet alleen moet worden ingericht voor “normale” situaties, maar juist aantoonbaar moet functioneren onder stress en in crisisscenario’s.

Van signalering naar handelen: wat vraagt dit van de sector?

De combinatie van klimaatverandering en digitale dreigingen vraagt om een integrale benadering van weerbaarheid. Voor waterschappen en beheerders van waterinfrastructuur betekent dit onder meer:


Daarnaast spelen nieuwe wet- en regelgeving, zoals de Europese CER-richtlijn en NIS2, een belangrijke rol in het verder professionaliseren van deze weerbaarheid.

Conclusie

De veiligheid van het Nederlandse watersysteem is traditioneel gebaseerd op sterke fysieke infrastructuur. In de huidige context is dat niet langer voldoende.
Klimaatverandering en digitalisering zorgen samen voor een nieuwe realiteit, waarin fysieke en digitale dreigingen elkaar versterken. Dit vraagt om een verschuiving van traditionele beveiliging naar integrale weerbaarheid van systemen, processen en organisaties.
Het versterken van de fysieke én digitale beveiliging van waterschappen is daarmee geen afzonderlijke maatregel, maar een randvoorwaarde voor het borgen van continuïteit en veiligheid binnen de vitale infrastructuur.

Over Security Adviesgroep

Security Adviesgroep ondersteunt organisaties binnen vitale sectoren bij het aantoonbaar versterken van fysieke en digitale weerbaarheid. Dit gebeurt onder andere door het uitvoeren van integrale risicoanalyses, het inrichten van beveiligingsconcepten en het ondersteunen bij de implementatie van wet- en regelgeving, zoals CER (Wwke) en NIS2.